Samsun Halk Oyunları

SAMSUN YÖRESİ HALK OYUNLARI

 

1924 Yılında Mübadele antlaşması sonucunda ilimize yerleşen mübadillerin yöremiz oyunlarına çok geniş ve büyük etkisi bulunmaktadır. Her düğünde her asker uğurlamada da bu açıkça görünmektedir.1924 senesinde 10.000 olan Samsun ilimizin nüfusu Mübadillerin yerleştirilmeleri ile aynı yıl 48.000 civarına gelmiştir. Bu demek oluyor ki ilimizde 80 senedir yerleşik bir mübadil kültürü bulunmakta ve bu da Halk Oyunlarımıza yansımaktadır. Ancak yöremiz oyunları içinde mübadil oyunlarına yer verilmemekte ama Samsun Mübadil Oyunları adı altında bu oyunlar toplanmaktadır. Burada da bir oyunun o yöreye ait olması için halka ait olması, müziğinin anonim olması ve zaman içinde yaygın olması tezine mübadil oyunlarının tamamen uyması ve yöre oyunlarının dışında bırakılması da bir çelişki yaratmaktadır. Bunun sebebi de yerli oyunlarımızın karakteristik özellikleriyle mübadil oyunlarının arasında büyük farklılıklar olması yatmaktadır.

Yöremiz oyunlarına etki eden başka göçlerde bulunmaktadır. Bu göçlerden en önemlilerini sıralayacak olursak;

 

·         1863–1866 yılında Kafkasya’dan zorunlu göçe tabi tutulan Türk kökenli Gürcüler ile Müslüman Çerkezler samsun Merkez İlçe, Dere köy, Kurupelit, Çarşamba, Kavak ve Terme’ye yerleşmişlerdir.

·         1917 öncesi, 1. Dünya Savaşı sırasında Rus istilası sonrası göç edip gelen Rize, Artvin ve Trabzonlular ağırlıklı olarak Samsun Merkez ilçe ile Terme ve Çarşamba’ya yerleşmişlerdir.

·         1950–1951 Bulgaristan’dan gelen göçler.

 

Samsun Coğrafi konumu nedeni ile yıllar boyunca Batı Karadeniz’i, Doğu Karadeniz’e ve Karadeniz Bölgesini de İç Anadolu Bölgesine bağlayan bir geçiş bölgesi konumunda yer almıştır. Bu sebeple komşu illerin çoğundan etkilenmiş, özellikle iç bölgelerde yakın yerleşim alanlarının, ortak kültürel değerlere sahip olduğuna rastlanmaktadır. Bu da yöresel oyunlarımızın bugünkü yapısını almakta çok ciddi rol oynamıştır.

 

İlimizde oynanmakta olan oyunları sıralayacak olursak;

 

Samsun Yöresi Halk Oyunları:

 

  • Üç Ayak (Ağır Halay)
  • Sağır perde
  • Çarşamba Karşılaması
  • Alafranga(Topal Karga)
  • Makinalı
  • Kabaceviz
  • Sarıkız
  • Oduncular
  • Sarhoş Barı
  • Gürcü Horonu
  • Kasap

Samsun Yöresi Mübadil Oyunları:

 

  • Zigoş
  • Kabadayı
  • Demirağa
  • Zirto
  • Telgrafın Telleri
  • Debreli Hasan
  • Eski Kasap
  • Karşılama
  • Üçleme

 

 

 

 

 

 

 

SAMSUN YÖRESİ HALK OYUNLARI: ( ağırlıklı olarak oynanılan oyunlarımız)

 

Ağır Halay (Üç Ayak):

 

Ağırlıklı olarak Lâdik ilçemizde oynanmaktadır. Genellikle yarım daire biçiminde oynanmaktadır ve baştaki oyuncunun elinde mendil vardır. Ağır halay ismini köylerde ilk oynanan oyun olmasından dolayı insanların kendini ağırdan satmasından aldığı bilinmektedir. Düğünlerde erkek tarafının kız evine bu oyun ile gidildiği de bilinmektedir. Otantiğinde 2a+2b+2c usulünde, Si ve Sol sesleri Aralığında 2/4 ‘lük müzik ile oynanmaktadır.

 

Kabaceviz:

 

            Çarşamba’nın Kabaceviz Köyünde oynanmaktadır. Kız alıp vermelerden dolayı köyün çevre köylerinde de çok yaygın biçimde oynanmaktadır. Eskilerden Kabaceviz köyü çok büyük ceviz ağaçları ile tanınmaktaydı. Köyde adını bu ulu ceviz ağaçlarından almıştır. Yaptığımız araştırmalarda oyunun köyde çok eskilerden (1880 yılları)kabaceviz köyünde yerleşik olan Ermenilere ait olduğu ve Kabaceviz köyününde bu oyunu Ermenilerden öğrendiği bilinmektedir. Köyde oyuna Kabaceviz Horonu denilmektedir ancak oyunun karakteristik özelliği bakımından horon ile hiçbir ilgisi yoktur. İnsanların el ele tutuşarak uzun bir dizi halinde oynadığı oyun her düğünün ve her eğlencenin baş oyunlarındandır. Otantiğinde 4a+4b usulünde ve 9/8 ‘lik müzik ile oynanır. 

 

SARIKIZ:

 

            Genellikle Havza, Lâdik ve Vezirköprü ilçelerimizde oynanmaktadır. Bu ilçelerimizde hemen hemen her eğlencenin her düğünün vazgeçilmez yöresel oyunu dur ve uzun yıllardır oynanmaktadır. Oyunun isminin sarıkız olması sadece kızların bu oyunu oynadığı anlamına gelmiyor, yöredeki erkeklerinde sıkca oynadığı bir oyundur.Erkeklerin kızlara kur, kızlarında erkeklere kur yaptığı oyunlarımızdan dır.Yanda,önde alkışlama ve eller yukarıda kullanılarak da oynanmaktadır.Samsun ilimiz yöresel oyunlarından türkü eşliğinde oynanan oyunlarımıza çok nadir rastlanmaktadır.sarıkız oyunumuzda yöresinde türkü eşliğinde yarım daire ve daire şeklinde oynanmaktadır.Otantiğinde 2a+2b usulünde, si ve sol sesleri aralığında 2/4’lük müzik ile oynanmaktadır.

 

Sarıkızın saçları                                    kız sarıkız sarıkız

Oynar omuz başları                              yapameyom yalınız                  

Daha yeni girmiş                                  gündüz gelme gece gel

On üç on dört yaşları                           yatameyom yalınız

 

SAĞIRPERDE:

 

            Bu oyunun adının müziğinden geldiği söylenmektedir. Ezgilerin çalınışında zurnanın çalmakta zorlandığı ve sağır perde olarak adlandırılan bir notanı varlığından söz edilmektedir. Sağır perdenin icrasında da bu perdenin varlığı onun bu adı almasına neden olmuştur. Genellikle yüz yüze icra edilen bir karşılama oyunudur. Parmaklar birbirine ses çıkaracak şekilde şaklatılır(pıtık).Çarşamba ilçemizde yavaştan başlayarak devamlı hızlanan ve çok coşkulu bir vazgeçilmez oyundur. Otantiğinde 2a+2b usulünde la ve mi ses aralığında 2/4’lük müzik ile oynanır.

 

ALAFRANGA:

 

            Sözlük anlamı yenilik anlamına gelen bu oyunumuzun adı bizim yöremizde oynanan oyunlarına karakteristik olarak benzememesinden gelmektedir. Yeni oyun, daha önceleri görmediğimiz bir oyun anlamında alafranga ismi akıllarda kalmıştır. Oyunumuz aslında köy gençlerinin topal bir kargayı canlandırmasından taklit etmesinden ortaya çıkmıştır. Mısır tarlasında ayağı kırık bir karganın tarla sahibinden kaçmasından ortaya çıktığı söylenmektedir. Ve yöremizde düz sıra halinde oynan tek oyundur.2a+2b usulünde la ve fa ses aralığında 2/4’lük müzik eşliğinde oynanmaktadır.

 

 

KASAP:

 

            Merkez, Bafra ve Çarşamba ilçelerimizde ağırlıkla oynanmaktadır. Kalabalık gruplar halinde oynanan bir oyunumuzdur. Birçok yörede görülen ancak ilimizde farklı ezgi ile icra edilen bir oyunumuzdur. Eller aşağıda tutularak oynandığı gibi eller sallanılarak ta oynanmaktadır. Halk dilinde yavaş ve hızlı olarak adlandırılan ağırlama ve yelleme olarak iki bölümden oluşur.3a+2b usulünde si ve sol sesleri aralığında 2/4’lük müzik eşliğinde oynanılır.

 

ODUNCULAR:

 

            Yöremizde sadece erkeklerin oynadığı iki erkek oyunundan birisi oduncular oyununun sağa yürüme ve çökme figürleri vardır. aynı zamanda oyun boyunca eller omuzlarda oynanmaktadır. Ağırlıklı olarak Ladik ve Vezirköprü ilçelerimizde oynanmaktadır.2a+2b usulünde La ve Sol sesleri aralığında 2/4’lük müzik eşliğinde oynanılır.

 

SARHOŞ BARI:

 

            Adından da anlaşılacağı gibi bir sarhoşun canlandırılmasından taklidinden ortaya çıkmış olan bu oyunumuz Ladik ve Vezirköprü ilçelerimizde oynanan bir erkek oyunumuzdur. Naralar eşliğinde coşku ile oynanmaktadır. Otantiğinde 4a+2b usulünde Si ve Sol sesleri aralığında 2/4’lük müzik ile oynanılmaktadır.

 

İLİMİZİN MAHALLİ GİYİM KUŞAMI:

 


                     İlimizde 1985 yılında sn. Hikmet GÜRCAN ve sn. Harun ŞEKERCİOĞLU tarafından başlatılan ve bizlerinde yapılan araştırmalara destek olmak, yapılanların üzerlerine bir şeyler ilave etmek ve gelecek nesillere taşımak amacı ile son 2 senedir yaptığımız saha çalışmaları sonucunda; kadın giysilerimizin zenginliğine rastlamakla beraber erkek giysilerinde aynı zenginliği bulamamış bulunmaktayız. Aynı zamanda özellikle kadın giysilerinde ilçeler arasında farklılık olduğu erkek giysilerinde ise fark olmadığı görünmüştür.

                  Giysi olarak erkekler içlik denilen gömlek, Aba potur veya İngiliz külot pantolonunu, aba ceket kullanırlar. Ayaklara örme yün desenli veya düz çorap, sivri çakır ile sonraları lastik veya yandan bağcıklı sivri burunlu yüksek topuklu kundura veya aceska kullanılırdı. Bele yün kuşak sarılırdı. Kırsal kesimlerde ‘Kalabalık' denilen el örgüsü yün başlıklar, kalpaklar veya sekiz on iki köşe kasket ve yelekler kullanılır. Günümüzde bile ilimizin merkez ilçesi hariç hemen hemen bütün ilçelerinde aba ceket, sivri burunlu yüksek topuklu kundura ve sekiz on iki köşe kasket kullanan kişilere rastlamak mümkündür.

                   Kadınlar ise; sile bezi iç gömlek, kadife sim işlemeli cepken, alta sire saten şalvar ve bütün bedeni örten kadife sim işlemeli üç etek giyerlerdi. Üç etek üstüne bez önlük peştamal veya şal; bele örme ince yün kolan veya gümüş kemer takılırdı. Başa pul işlemeli yaşmak bağlanır, beşibirlik kullanılır, ayaklara işlemeli veya düz yün çorap ve çarık giyilirdi. Özellikle Vezirköprü ilçemizin Tahtaköprü köyünde günümüze taşınan kadın giysilerimize rastlanmaktadır

Yorum Yaz